Τι σημαίνουν τα επίπεδα Α1, Α2, Β1 και Β2 στα ελληνικά για ένα παιδί;
«Το παιδί μου είναι Α2.»
Ωραία. Τι σημαίνει όμως αυτό στην πράξη; Ότι μπορεί να γράψει μια έκθεση, να μιλήσει με τη γιαγιά του, να διαβάσει ένα βιβλίο ή να παρακολουθήσει μάθημα στα ελληνικά;
Τα επίπεδα Α1, Α2, Β1, Β2, Γ1 και Γ2 προέρχονται από το Κοινό Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αναφοράς για τις Γλώσσες και χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν τι μπορεί να κάνει ένας μαθητής με μια γλώσσα. Δεν αφορούν μόνο τη γραμματική και το λεξιλόγιο, αλλά ένα σύνολο επικοινωνιακών δεξιοτήτων. Για έναν γονιό, όμως, οι επίσημες περιγραφές δεν είναι πάντα ο πιο εύκολος τρόπος να καταλάβει τι σημαίνει ένα επίπεδο στην καθημερινότητα.
Ας το δούμε λοιπόν πιο απλά.
Α1: Μπορώ να επικοινωνήσω για πολύ βασικά πράγματα
Στο Α1 το παιδί βρίσκεται ακόμη στα πρώτα στάδια χρήσης της γλώσσας. Ανάλογα φυσικά με την ηλικία του, μπορεί να μιλήσει για τον εαυτό του και για πολύ οικεία θέματα. Το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας έχει μάλιστα ξεχωριστή εκδοχή του Α1 για παιδιά 8 έως 12 ετών, με θεματολογία κοντά στην καθημερινότητά τους, όπως ο εαυτός τους, η οικογένεια, οι φίλοι, οι συμμαθητές και το σχολείο.
Ένα παιδί στο Α1 μπορεί συνήθως να πει πράγματα όπως:
Με λένε Άννα και είμαι εννέα χρονών.
Έχω έναν αδερφό.
Μου αρέσει το ποδόσφαιρο.
Σήμερα έχει κρύο.
Θέλω νερό.
Πηγαίνω σχολείο με το λεωφορείο.
Μπορεί επίσης να καταλάβει απλές ερωτήσεις και σύντομες οδηγίες, ιδιαίτερα όταν το θέμα είναι γνώριμο. Στην ανάγνωση και στη γραφή δουλεύει με μικρές προτάσεις, πολύ σύντομα κείμενα και βασικές πληροφορίες. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορεί ήδη να κρατήσει μια μεγάλη αυθόρμητη συζήτηση.
Α2: Αρχίζω να λειτουργώ πιο ανεξάρτητα
Στο Α2 ο μαθητής έχει πλέον μεγαλύτερο λεξιλόγιο και μπορεί να επικοινωνήσει σε περισσότερες καθημερινές καταστάσεις. Δεν περιορίζεται στο «μου αρέσει το παγωτό», αλλά μπορεί να εξηγήσει λίγο περισσότερο, για παράδειγμα: «Μου αρέσει το καλοκαίρι γιατί πηγαίνουμε στην Ελλάδα και βλέπω τα ξαδέρφια μου.»
Μπορεί να μιλήσει για την οικογένεια, το σχολείο, φίλους και δραστηριότητες, διακοπές, καθημερινές συνήθειες, απλά γεγονότα του παρελθόντος και σχέδια για το μέλλον. Συνήθως μπορεί επίσης να καταλάβει σύντομα κείμενα και να γράψει ένα μικρό μήνυμα, μια περιγραφή ή μια απλή αφήγηση.
Τα λάθη εξακολουθούν να είναι αρκετά και αυτό είναι απολύτως αναμενόμενο. Στο Α2 μας ενδιαφέρει περισσότερο να μπορεί το παιδί να μεταφέρει το νόημα και να γίνεται κατανοητό.
Β1: Μπορώ πλέον να πω πραγματικά αυτό που σκέφτομαι
Εδώ αρχίζει μια αρκετά σημαντική αλλαγή. Στο Β1 το παιδί δεν χρησιμοποιεί πλέον τα ελληνικά μόνο για να ανταλλάξει βασικές πληροφορίες. Μπορεί να αρχίσει να αφηγείται, να εξηγεί και να εκφράζει άποψη.
Αντί να πει μόνο «Μου άρεσε η ταινία», μπορεί να πει: «Μου άρεσε η ταινία γιατί ο κεντρικός χαρακτήρας ήταν αστείος, αλλά το τέλος μου φάνηκε λίγο βαρετό.»
Μπορεί να περιγράψει μια εμπειρία, να αφηγηθεί τι συνέβη, να εξηγήσει ένα πρόβλημα και να δώσει απλούς λόγους για μια γνώμη. Στον γραπτό λόγο αρχίζει να δημιουργεί πιο οργανωμένα κείμενα. Σε αυτό το επίπεδο δουλεύουμε συνήθως περισσότερο:
τη σύνδεση προτάσεων
την αφήγηση
την περιγραφή
την έκφραση γνώμης
πιο συστηματικά τη γραμματική και την ορθογραφία
την κατανόηση μεγαλύτερων κειμένων
Για πολλά δίγλωσσα παιδιά, το Β1 είναι ένα ενδιαφέρον μεταβατικό σημείο. Μπορεί να μιλούν αρκετά άνετα στην καθημερινότητα, αλλά να χρειάζονται περισσότερη δουλειά για να αποκτήσουν το λεξιλόγιο και τη δομή που απαιτεί ένας πιο σύνθετος λόγος.
Β2: Μπορώ να χρησιμοποιήσω τα ελληνικά με αρκετή άνεση και ακρίβεια
Στο Β2 οι απαιτήσεις ανεβαίνουν αισθητά. Το παιδί ή ο έφηβος μπορεί πλέον να κατανοήσει και να συζητήσει πιο σύνθετα θέματα, όχι μόνο όσα αφορούν άμεσα την καθημερινότητά του.
Μπορεί, για παράδειγμα, να συζητήσει το ερώτημα «Πιστεύεις ότι τα παιδιά πρέπει να χρησιμοποιούν κινητό στο σχολείο;» και να υποστηρίξει την άποψή του με επιχειρήματα.
Σε αυτό το επίπεδο μπορεί να συμμετέχει με μεγαλύτερη άνεση σε συζητήσεις, να εξηγεί πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα, να αφηγείται με περισσότερες λεπτομέρειες, να κατανοεί πιο απαιτητικά κείμενα και να γράφει οργανωμένα κείμενα διαφορετικών ειδών. Χρησιμοποιεί επίσης μεγαλύτερη ποικιλία λεξιλογίου και γραμματικών δομών.
Στο Β2 αρχίζουμε να περιμένουμε και μεγαλύτερη ακρίβεια. Όχι τελειότητα, αλλά τα βασικά λάθη που επαναλαμβάνονται συστηματικά χρειάζεται σταδιακά να μειώνονται.
Και τι γίνεται με τα Γ1 και Γ2;
Τα Γ1 και Γ2 είναι τα προχωρημένα επίπεδα. Σε αυτά ο μαθητής μπορεί να χρησιμοποιεί τα ελληνικά με πολύ μεγαλύτερη ευχέρεια, να κατανοεί απαιτητικά κείμενα και να εκφράζει σύνθετες σκέψεις με ακρίβεια.
Για έναν μεγαλύτερο μαθητή αυτό μπορεί να σημαίνει δουλειά με άρθρα, λογοτεχνικά κείμενα, επιχειρηματολογία, σύνθετο γραπτό λόγο και λεπτές διαφορές στη σημασία και στο ύφος. Δεν χρειάζεται όμως κάθε παιδί να έχει ως στόχο το Γ2. Ο κατάλληλος στόχος εξαρτάται από το τι θέλει να μπορεί να κάνει με τη γλώσσα.
Ένα παιδί μπορεί να είναι Β1 στην ομιλία και Α2 στη γραφή;
Ναι, και αυτό συμβαίνει πολύ συχνά, ιδιαίτερα σε παιδιά που μεγαλώνουν σε ελληνόφωνη οικογένεια αλλά πηγαίνουν σχολείο σε άλλη γλώσσα.
Ένα παιδί μπορεί να συζητά με άνεση στα ελληνικά, να χρησιμοποιεί χρόνους και σύνθετες προτάσεις με φυσικό τρόπο και να δυσκολεύεται αρκετά όταν του ζητήσουμε να αποτυπώσει τις ίδιες ιδέες γραπτά. Φυσικά, μπορεί να συμβεί και το αντίστροφο.
Γι’ αυτό τα επίπεδα δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν αυστηρά κουτάκια μέσα στα οποία πρέπει να χωρέσουν όλες οι δεξιότητες ενός μαθητή. Το ίδιο το CEFR περιγράφει διαφορετικές επικοινωνιακές δραστηριότητες και το τι μπορεί να κάνει ο μαθητής σε καθεμία από αυτές, ενώ υπάρχουν και περιγραφές προσαρμοσμένες σε νεότερους μαθητές.
Έχει σχέση το επίπεδο με την ηλικία;
Όχι άμεσα. Ένα παιδί δέκα ετών μπορεί να είναι Α1 και ένα άλλο παιδί της ίδιας ηλικίας Β1. Η διαφορά μπορεί να οφείλεται στο πόσο ελληνικά ακούει και χρησιμοποιεί στο σπίτι, πόσα χρόνια μαθαίνει τη γλώσσα, αν περνά χρόνο στην Ελλάδα ή αν έχει ήδη κατακτήσει την ανάγνωση και τη γραφή.
Η ηλικία επηρεάζει βέβαια το περιεχόμενο του μαθήματος. Ένα παιδί εννέα ετών και ένας ενήλικας μπορεί θεωρητικά να βρίσκονται και οι δύο στο Α2, αλλά δεν θα χρησιμοποιήσουμε τα ίδια κείμενα, τα ίδια θέματα και τις ίδιες δραστηριότητες. Το γλωσσικό επίπεδο μπορεί να είναι ίδιο. Το μάθημα δεν πρέπει να είναι.
Πρέπει το παιδί μου να ανεβαίνει ένα επίπεδο κάθε χρόνο;
Όχι. Η πρόοδος στη γλώσσα δεν λειτουργεί τόσο μαθηματικά.
Η μετάβαση από το Α1 στο Α2 μπορεί να χρειαστεί διαφορετικό χρόνο από τη μετάβαση από το Β1 στο Β2. Τα υψηλότερα επίπεδα απαιτούν πολύ μεγαλύτερο εύρος λεξιλογίου, καλύτερη κατανόηση και περισσότερο ανεπτυγμένο προφορικό και γραπτό λόγο. Επίσης, ένα παιδί που χρησιμοποιεί ελληνικά καθημερινά μπορεί να προχωρά πολύ διαφορετικά από ένα παιδί που έχει επαφή με τη γλώσσα μόνο μία φορά την εβδομάδα.
Ο στόχος λοιπόν δεν χρειάζεται να είναι «φέτος πρέπει να τελειώσουμε το Α2». Πιο χρήσιμο είναι να αναρωτηθούμε: «Τι μπορεί να κάνει σήμερα και τι θέλουμε να μπορεί να κάνει στο τέλος της χρονιάς;»
Τελικά, τι μας λέει ένα επίπεδο;
Μας δίνει έναν χρήσιμο κοινό χάρτη, αλλά δεν μας λέει όλη την ιστορία του μαθητή.
Το «το παιδί βρίσκεται στο Α2» έχει μεγαλύτερη αξία όταν μπορούμε παράλληλα να πούμε: «Μπορεί να περιγράψει την καθημερινότητά του, να αφηγηθεί ένα απλό γεγονός, να καταλάβει ένα μικρό κείμενο και να γράψει λίγες συνδεδεμένες προτάσεις.»
Γιατί στο τέλος αυτό είναι το πραγματικό νόημα των επιπέδων: όχι ποιο γράμμα έχουμε γράψει δίπλα στο όνομα του μαθητή, αλλά τι μπορεί πλέον να κάνει στα ελληνικά που πριν δεν μπορούσε.
