Πότε πρέπει ένα παιδί να ξεκινήσει ανάγνωση και γραφή στα ελληνικά;

«Να ξεκινήσουμε ελληνικά πριν μάθει να γράφει στο σχολείο ή θα μπερδευτεί;»

Αυτή είναι μια πολύ συχνή απορία για γονείς που μεγαλώνουν τα παιδιά τους στο εξωτερικό, ιδιαίτερα γύρω από την πρώτη δημοτικού, όταν το παιδί αρχίζει να μαθαίνει ανάγνωση και γραφή στα γερμανικά. Δεν υπάρχει μία σωστή ηλικία για όλα τα παιδιά και η παράλληλη επαφή με δύο συστήματα γραφής δεν σημαίνει αυτόματα ότι το παιδί θα μπερδευτεί. Πιο σημαντικά είναι το γλωσσικό του επίπεδο, η ετοιμότητά του και το πόσο απαιτητική είναι ήδη η καθημερινότητά του.

Πρέπει να περιμένουμε πρώτα να μάθει γερμανικά;

Όχι απαραίτητα. Τα παιδιά μπορούν να αναπτύσσουν δεξιότητες γραμματισμού σε δύο γλώσσες παράλληλα και πολλές από τις βασικές δεξιότητες της ανάγνωσης μπορούν να μεταφερθούν από τη μία γλώσσα στην άλλη. Όταν ένα παιδί αρχίζει να καταλαβαίνει ότι οι λέξεις αποτελούνται από ήχους και ότι τα γράμματα αντιστοιχούν σε αυτούς τους ήχους, αυτή η γνώση το βοηθά και στις δύο γλώσσες.

Φυσικά, τα ελληνικά και τα γερμανικά δεν λειτουργούν ακριβώς με τον ίδιο τρόπο. Κάποια γράμματα μοιάζουν, άλλα έχουν διαφορετικό ήχο και στην αρχή μπορεί να υπάρξουν μικρές συγχύσεις. Αυτό όμως είναι μέρος της μαθησιακής διαδικασίας και δεν σημαίνει ότι το παιδί δεν ήταν έτοιμο.

Πώς καταλαβαίνουμε αν ένα παιδί είναι έτοιμο;

Η ηλικία από μόνη της δεν μας λέει πολλά. Πιο χρήσιμο είναι να δούμε πόσο καλά καταλαβαίνει ελληνικά, αν ενδιαφέρεται για γράμματα και λέξεις, αν έχει ήδη αρχίσει να διαβάζει στο σχολείο και πόσα καινούργια πράγματα καλείται να μάθει ταυτόχρονα.

Η προφορική γλώσσα παίζει σημαντικό ρόλο. Ένα παιδί μπορεί να διαβάζει μηχανικά μια ελληνική πρόταση χωρίς να καταλαβαίνει πραγματικά το νόημά της. Γι’ αυτό η ανάγνωση δεν είναι μόνο αποκωδικοποίηση γραμμάτων και συλλαβών· το λεξιλόγιο και η κατανόηση χρειάζεται να αναπτύσσονται μαζί. Αντίστοιχα, ένα παιδί που έχει ήδη κατανοήσει τη βασική λογική της ανάγνωσης στα γερμανικά μπορεί συχνά να αξιοποιήσει αυτή τη γνώση και στα ελληνικά.

Χρειάζεται επίσης να λαμβάνουμε υπόψη την καθημερινή επιβάρυνση. Ένα παιδί που μόλις ξεκινά το δημοτικό προσαρμόζεται σε νέο πρόγραμμα, μαθαίνει ορθογραφία, μαθηματικά και πολλές ακόμη δεξιότητες. Ακόμη κι αν μπορεί να ξεκινήσει και ελληνικά γράμματα, δεν χρειάζεται η διαδικασία να γίνει υπερβολικά απαιτητική.

Αν μιλάει πολύ καλά ελληνικά, θα μάθει εύκολα να διαβάζει;

Όχι απαραίτητα. Η προφορική και η γραπτή γλώσσα αναπτύσσονται διαφορετικά. Κάποια παιδιά μιλούν ελληνικά με μεγάλη άνεση αλλά ξεκινούν την ανάγνωση από το μηδέν, ενώ άλλα αποκωδικοποιούν γρήγορα λέξεις χωρίς να έχουν ακόμη πλούσιο προφορικό λεξιλόγιο.

Γι’ αυτό η απόφαση για το πότε θα ξεκινήσει η ανάγνωση και η γραφή δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο πόσο καλά μιλά το παιδί. Σημασία έχει και η προηγούμενη επαφή του με βιβλία, γράμματα, ήχους και τις δύο γλώσσες.

Πώς μπορεί να ξεκινήσει η ανάγνωση και η γραφή;

Η γραφή δεν χρειάζεται να αρχίσει με ορθογραφίες και μεγάλες προτάσεις. Στην αρχή μπορεί να σημαίνει απλώς ότι το παιδί αναγνωρίζει και γράφει το όνομά του, συμπληρώνει ένα γράμμα που λείπει, αντιστοιχίζει μια εικόνα με μια λέξη ή αντιγράφει μια μικρή γνώριμη λέξη. Η ανάγνωση μπορεί να ξεκινήσει εξίσου σταδιακά, με γράμματα, συλλαβές, οικείο λεξιλόγιο και πολύ απλές προτάσεις που το παιδί ήδη καταλαβαίνει προφορικά.

Για πολλά παιδιά, η αρχή του δημοτικού είναι μια φυσική περίοδος για πιο συστηματική επαφή με την ανάγνωση και τη γραφή, αλλά δεν είναι κάποιο αυστηρό όριο. Ένα παιδί πέντε ετών μπορεί να είναι έτοιμο και να το απολαμβάνει, ενώ ένα παιδί επτά ετών μπορεί να χρειάζεται πρώτα να ενισχύσει τα προφορικά του ελληνικά. Και ένα παιδί που ξεκινά στα οκτώ ή στα εννέα δεν είναι «αργά»· απλώς ξεκινά με διαφορετικές δεξιότητες και γνώσεις.

Τι έχει μεγαλύτερη σημασία;

Υπάρχει μεγάλη απόσταση ανάμεσα στην εντατική διδασκαλία ανάγνωσης και στο να αποφεύγουμε εντελώς τα ελληνικά γράμματα μέχρι το παιδί να νιώσει απόλυτα άνετα στα γερμανικά. Μπορούμε να ξεκινήσουμε σταδιακά με βιβλία, ήχους, γράμματα, παιχνίδια με συλλαβές, γνωστές λέξεις και σύντομες προτάσεις και να αυξάνουμε τις απαιτήσεις καθώς το παιδί αποκτά μεγαλύτερη άνεση.

Στόχος δεν είναι απλώς να μάθει να αποκωδικοποιεί ελληνικά όσο πιο γρήγορα γίνεται. Θέλουμε η ανάγνωση και η γραφή να γίνουν φυσική συνέχεια της σχέσης του παιδιού με τη γλώσσα και όχι ένα δεύτερο σχολικό πρόγραμμα που ανταγωνίζεται όλα όσα ήδη μαθαίνει.