Πιστοποίηση Ελληνομάθειας για παιδιά: Πότε αξίζει να ξεκινήσει η προετοιμασία;
«Να δώσει φέτος Ελληνομάθεια;»
Η ερώτηση έρχεται συνήθως όταν ένα παιδί κάνει ελληνικά ήδη κάποια χρόνια και οι γονείς αρχίζουν να σκέφτονται αν ήρθε η στιγμή να υπάρχει και ένας πιο συγκεκριμένος στόχος. Η Πιστοποίηση Ελληνομάθειας μπορεί πράγματι να λειτουργήσει πολύ θετικά για ένα παιδί: του δίνει έναν ξεκάθαρο στόχο, οργανώνει τη μαθησιακή του πορεία και στο τέλος πιστοποιεί επίσημα το επίπεδο των ελληνικών του. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όσο νωρίτερα δώσει εξετάσεις τόσο καλύτερα. Το σημαντικότερο είναι να επιλέξουμε τη σωστή στιγμή και το σωστό επίπεδο.
Τι είναι η Πιστοποίηση Ελληνομάθειας;
Οι εξετάσεις Πιστοποίησης Ελληνομάθειας οργανώνονται από το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας και αντιστοιχούν στα επίπεδα Α1, Α2, Β1, Β2, Γ1 και Γ2 του Κοινού Ευρωπαϊκού Πλαισίου Αναφοράς για τις Γλώσσες. Υπάρχει μάλιστα ξεχωριστό Α1 για παιδιά ηλικίας 8 έως 12 ετών.
Οι εξετάσεις δεν ελέγχουν απλώς αν το παιδί γνωρίζει γραμματικούς κανόνες. Στα επίπεδα Α1, Α2 και Β1 αξιολογούνται η κατανόηση προφορικού και γραπτού λόγου και η παραγωγή προφορικού και γραπτού λόγου. Στα υψηλότερα επίπεδα προστίθεται και πιο συστηματικός έλεγχος της χρήσης της γλώσσας. Με άλλα λόγια, ένα παιδί πρέπει να μπορεί να χρησιμοποιήσει τα ελληνικά, όχι απλώς να έχει ολοκληρώσει ένα βιβλίο.
Πότε είναι ένα παιδί έτοιμο;
Το πρώτο πράγμα που κοιτάμε δεν είναι πόσα χρόνια κάνει μάθημα. Ένα παιδί μπορεί να κάνει ελληνικά τέσσερα χρόνια και να μην είναι ακόμη έτοιμο για το επίπεδο που σκέφτεται η οικογένεια, ενώ ένα άλλο μπορεί να έχει ξεκινήσει οργανωμένα πολύ αργότερα αλλά να χρησιμοποιεί ελληνικά καθημερινά στο σπίτι και να προχωρά γρηγορότερα.
Πριν προτείνουμε συμμετοχή σε εξετάσεις, θέλουμε να δούμε αν το παιδί μπορεί ήδη να ανταποκριθεί στις βασικές απαιτήσεις του επιπέδου. Για παράδειγμα:
Καταλαβαίνει προφορικά κείμενα αντίστοιχης δυσκολίας;
Μπορεί να διαβάσει χωρίς να εξαντλείται στην αποκωδικοποίηση;
Γράφει αρκετά αυτόνομα;
Μπορεί να εκφραστεί προφορικά χωρίς να χρειάζεται συνεχή βοήθεια;
Διαθέτει το λεξιλόγιο και τις γραμματικές δομές του επιπέδου;
Αν η απάντηση στα περισσότερα από αυτά είναι «ναι», τότε μπορούμε να αρχίσουμε να μιλάμε για εξεταστική προετοιμασία.
Πρέπει πρώτα να έχει ολοκληρώσει όλη την ύλη;
Όχι με την έννοια του «τελειώσαμε το βιβλίο, άρα πάμε για εξετάσεις». Ένα βιβλίο μπορεί να είναι ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο, αλλά δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη επιπέδου.
Ένας μαθητής μπορεί να έχει ολοκληρώσει όλες τις ασκήσεις του Α2 και να δυσκολεύεται ακόμη να μιλήσει αυθόρμητα. Ένας άλλος μπορεί να έχει πολύ καλό προφορικό λόγο αλλά να χρειάζεται αρκετή δουλειά στον γραπτό. Γι’ αυτό πριν ξεκινήσει η προετοιμασία έχει νόημα να γίνει μια συνολική αξιολόγηση των δεξιοτήτωνκαι, ιδανικά, μια πρώτη επαφή με πραγματικά δείγματα εξεταστικών θεμάτων. Το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας διαθέτει επίσημα δείγματα για όλα τα επίπεδα.
Πόσο καιρό χρειάζεται η προετοιμασία;
Εξαρτάται από το σημείο από το οποίο ξεκινά το παιδί. Αν βρίσκεται ήδη σταθερά στο επίπεδο της εξέτασης, η προετοιμασία δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε έναν ολόκληρο χρόνο «φροντιστηρίου εξετάσεων».
Τότε ο στόχος είναι κυρίως να εξοικειωθεί με:
τη μορφή των ασκήσεων
τον τρόπο με τον οποίο δίνονται οι οδηγίες
τη διαχείριση του χρόνου
το τι περιμένουμε στον γραπτό λόγο
τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται η προφορική εξέταση
Παράλληλα, φυσικά, δουλεύουμε συγκεκριμένα σημεία στα οποία υπάρχουν ακόμη κενά. Αν όμως μέσα από την πρώτη προσομοίωση φανεί ότι το παιδί δυσκολεύεται σε ολόκληρες δεξιότητες, για παράδειγμα δεν μπορεί ακόμη να γράψει αυτόνομα ένα κείμενο του επιπέδου, τότε δεν μιλάμε απλώς για εξεταστική προετοιμασία. Χρειάζεται πρώτα περισσότερος χρόνος για γλωσσική ανάπτυξη.
Πότε δεν θα πρότεινα εξετάσεις ακόμη;
Δεν θα έστελνα ένα παιδί σε εξετάσεις απλώς επειδή «είναι οκτώ και μπορεί πλέον να δώσει Α1». Το ειδικό Α1 για παιδιά πράγματι απευθύνεται σε ηλικίες 8 έως 12 ετών και χρησιμοποιεί θεματολογία κοντά στην καθημερινότητα του παιδιού, όπως οικογένεια, σχολείο, φίλοι και δραστηριότητες. Η δυνατότητα συμμετοχής όμως δεν σημαίνει ότι κάθε οκτάχρονο χρειάζεται να συμμετάσχει.
Θα περίμενα λίγο ακόμη αν η ανάγνωση παραμένει πολύ δύσκολη, το παιδί δεν γράφει ακόμη αρκετά αυτόνομα, η διαδικασία του προκαλεί υπερβολικό άγχος, χρειάζεται συνεχή καθοδήγηση για να ολοκληρώσει δραστηριότητες ή το επίπεδο επιλέγεται περισσότερο με βάση την ηλικία παρά τις πραγματικές του δεξιότητες.
Δεν υπάρχει κανένα βραβείο για το παιδί που έδωσε Α1 νωρίτερα. Υπάρχει μεγαλύτερη αξία στο να μπει στην εξέταση όταν έχει αρκετές πιθανότητες να τη βιώσει ως μια θετική επιβεβαίωση της δουλειάς που έχει ήδη κάνει.
Τι μπορεί να προσφέρει σε ένα παιδί;
Όταν γίνει τη σωστή στιγμή, αρκετά πράγματα. Πρώτα απ’ όλα, έναν ξεκάθαρο στόχο. Το «μαθαίνω ελληνικά» είναι κάτι αρκετά αόριστο, ειδικά για ένα παιδί που ζει στο εξωτερικό, ενώ το «φέτος προετοιμάζομαι για το Α2» είναι πολύ πιο συγκεκριμένο.
Έτσι, μπορεί να βλέπει και το ίδιο πιο καθαρά την εξέλιξή του. Ένα κείμενο που πριν από έξι μήνες φαινόταν δύσκολο τώρα είναι εύκολο. Στην πρώτη προσομοίωση δεν πρόλαβε το γραπτό, ενώ στη δεύτερη τα κατάφερε. Στην αρχή απαντούσε μονολεκτικά στην προφορική εξέταση και σταδιακά άρχισε να αναπτύσσει τις απαντήσεις του. Αυτό το αίσθημα προόδου έχει πραγματική αξία.
Χρειάζεται κάθε παιδί να δώσει Ελληνομάθεια;
Όχι. Κάποια παιδιά έχουν πολύ συγκεκριμένους ακαδημαϊκούς ή προσωπικούς στόχους και η πιστοποίηση αποτελεί φυσικό μέρος της πορείας τους. Άλλα μαθαίνουν ελληνικά κυρίως για να επικοινωνούν με την οικογένειά τους και να διατηρούν ουσιαστική επαφή με τη γλώσσα και την Ελλάδα.
Δεν υπάρχει λόγος κάθε μαθησιακή πορεία να καταλήγει υποχρεωτικά σε εξετάσεις. Υπάρχουν όμως παιδιά που ωφελούνται πολύ από την ύπαρξη ενός συγκεκριμένου στόχου και οικογένειες που θέλουν να υπάρχει μια επίσημη αποτύπωση του επιπέδου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η Πιστοποίηση Ελληνομάθειας μπορεί να έχει πραγματική αξία.
Πώς ξέρουμε ποιο επίπεδο να επιλέξουμε;
Όχι από την ηλικία και όχι μόνο από το βιβλίο που χρησιμοποιεί το παιδί. Η καλύτερη ένδειξη είναι το τι μπορεί ήδη να κάνει στις τέσσερις γλωσσικές δεξιότητες και πώς ανταποκρίνεται σε δραστηριότητες αντίστοιχες με αυτές της εξέτασης.
Γι’ αυτό μια προσομοίωση εξετάσεων πριν ληφθεί η τελική απόφαση μπορεί να μας δώσει πολύ καθαρότερη εικόνα. Μερικές φορές επιβεβαιώνει ότι το παιδί είναι έτοιμο, ενώ άλλες φορές μας δείχνει ότι χρειάζεται ακόμη λίγους μήνες. Και αυτό είναι εξίσου χρήσιμη πληροφορία.
Ο στόχος δεν είναι απλώς να δηλώσουμε συμμετοχή σε μια εξέταση. Ο στόχος είναι, όταν το παιδί καθίσει τελικά απέναντι από τα θέματα, να αισθανθεί ότι αυτά που βλέπει είναι πράγματα που έχει ήδη μάθει να κάνει στα ελληνικά.
