Μπορεί ένα παιδί να μάθει να διαβάζει ελληνικά ενώ πηγαίνει σε γερμανικό σχολείο;

«Μήπως είναι πολλά μαζί;»

Αυτή είναι μια πολύ λογική απορία όταν ένα παιδί ξεκινά πρώτη δημοτικού στη Γερμανία και την ίδια περίοδο έρχεται σε επαφή με την ανάγνωση και τη γραφή στα ελληνικά. Μέσα σε λίγους μήνες χρειάζεται να μάθει γράμματα, ήχους, ορθογραφία και έναν εντελώς καινούργιο τρόπο να δουλεύει στο σχολείο. Χρειάζεται πραγματικά και ένα δεύτερο αλφάβητο;

Η απάντηση είναι ότι μπορεί να μάθει και τα δύο, αρκεί ο τρόπος και ο ρυθμός να ανταποκρίνονται στην ηλικία και στις ανάγκες του. Τα παιδιά μπορούν να αναπτύσσουν γραμματισμό σε δύο γλώσσες παράλληλα, ακόμη και όταν αυτές χρησιμοποιούν διαφορετικά συστήματα γραφής, ενώ κάποιες βασικές δεξιότητες ανάγνωσης μπορούν να αξιοποιούνται και στις δύο γλώσσες.

Θα μπερδέψει τα ελληνικά με τα γερμανικά;

Πιθανότατα κάποια στιγμή ναι, και αυτό δεν είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό. Το ελληνικό και το λατινικό αλφάβητο έχουν αρκετά σημεία που μπορούν στην αρχή να μπερδέψουν ένα παιδί. Το Ρ μοιάζει με το γερμανικό P, αλλά διαβάζεται /r/. Το Η μοιάζει με το H, αλλά στα ελληνικά αντιστοιχεί στο /i/, ενώ το Β μοιάζει με το B, αλλά στα νέα ελληνικά προφέρεται /v/.

Ένα παιδί που μαθαίνει παράλληλα τα δύο συστήματα μπορεί κάποια στιγμή να διαβάσει ένα γράμμα με τον κανόνα της άλλης γλώσσας ή να χρησιμοποιήσει ένα λατινικό γράμμα ενώ γράφει ελληνικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να ξεχωρίσει τις δύο γλώσσες. Μαθαίνει σταδιακά ποιοι κανόνες ανήκουν σε κάθε σύστημα γραφής.

Τα ελληνικά έχουν και ένα μικρό πλεονέκτημα

Η ελληνική ανάγνωση έχει αρκετά σταθερή σχέση ανάμεσα στα γράμματα και στους ήχους, ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια. Ένα παιδί που μαθαίνει, για παράδειγμα, ότι μ + α = μα μπορεί σχετικά γρήγορα να εφαρμόσει την ίδια λογική και σε νέες λέξεις.

Η ελληνική ορθογραφία γίνεται βέβαια πιο απαιτητική αργότερα. Ο ήχος /i/ μπορεί να γραφτεί με διαφορετικούς τρόπους, όπως ι, η, υ, ει, οι, υι, οπότε το «μπορώ να το διαβάσω» και το «μπορώ να το γράψω σωστά» δεν εξελίσσονται απαραίτητα με τον ίδιο ρυθμό. Γι’ αυτό, ειδικά στην αρχή, μας ενδιαφέρει περισσότερο να αποκτήσει το παιδί άνεση και αυτοπεποίθηση στην ανάγνωση παρά να γράφει κάθε λέξη χωρίς κανένα ορθογραφικό λάθος.

Οι γνώσεις από το γερμανικό σχολείο μπορούν να βοηθήσουν

Όταν ένα παιδί αρχίζει να διαβάζει στα γερμανικά, μαθαίνει πολύ περισσότερα από τα γράμματα της γλώσσας. Καταλαβαίνει σταδιακά ότι οι λέξεις αποτελούνται από ήχους, ότι οι ήχοι μπορούν να αναπαρασταθούν με γράμματα, ότι μπορούμε να ενώσουμε ήχους για να διαβάσουμε μια λέξη και, κυρίως, ότι ο σκοπός της ανάγνωσης είναι να κατανοήσουμε ένα μήνυμα.

Αυτές οι βασικές δεξιότητες δεν χρειάζεται να χτιστούν από την αρχή όταν ξεκινά η ελληνική ανάγνωση. Το παιδί μαθαίνει ένα νέο σύστημα με διαφορετικούς κανόνες, αλλά έχει ήδη αρχίσει να καταλαβαίνει πώς λειτουργεί γενικά η ανάγνωση.

Πρέπει να μαθαίνει τα ίδια πράγματα ταυτόχρονα;

Όχι, και εδώ βρίσκεται συχνά μεγάλο μέρος του άγχους. Το ότι το παιδί κάνει πρώτη δημοτικού στη Γερμανία δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να δημιουργήσουμε στο σπίτι μια δεύτερη πρώτη δημοτικού στα ελληνικά.

Μπορεί στο γερμανικό σχολείο να γράφει καθημερινά προτάσεις, να έχει εργασίες και να δουλεύει ήδη συστηματικά την ορθογραφία. Στα ελληνικά μπορούμε την ίδια περίοδο να προχωρούμε πολύ πιο ήρεμα. Για παράδειγμα:

• αυτή την εβδομάδα γνωρίζουμε δύο νέα γράμματα

• διαβάζουμε μικρές συλλαβές

• βρίσκουμε λέξεις που ξεκινούν από έναν συγκεκριμένο ήχο

• διαβάζουμε μαζί μία πολύ μικρή πρόταση

• γράφουμε τρεις λέξεις που το παιδί ήδη γνωρίζει

Δεν χρειάζεται οι δύο γλώσσες να εξελίσσονται με ακριβώς τον ίδιο ρυθμό.

Τι γίνεται αν το παιδί κουράζεται;

Τότε μειώνουμε τις απαιτήσεις. Ένα παιδί που μόλις έχει ξεκινήσει σχολείο χρειάζεται χρόνο για να προσαρμοστεί σε πολλά καινούργια πράγματα ταυτόχρονα. Αν μετά από έξι ώρες σχολείου επιστρέφει σπίτι και η πρώτη ερώτηση είναι «Έκανες τα ελληνικά σου;», υπάρχει κίνδυνος η γλώσσα να αρχίσει να μοιάζει απλώς με ένα δεύτερο σύνολο σχολικών υποχρεώσεων.

Κάποιες εβδομάδες μπορούμε να δουλέψουμε περισσότερο και κάποιες λιγότερο. Η σταθερή επαφή σε βάθος χρόνου είναι σημαντικότερη από το να ολοκληρώσουμε όσο το δυνατόν περισσότερες σελίδες ενός βιβλίου μέσα σε μία σχολική χρονιά.

Και αν ξεκινήσει ελληνική ανάγνωση λίγο αργότερα;

Και αυτό είναι απολύτως εντάξει. Ένα παιδί που έχει ήδη μάθει να διαβάζει στα γερμανικά μπορεί σε αρκετές περιπτώσεις να προχωρήσει πιο γρήγορα όταν ξεκινήσει αργότερα την ελληνική ανάγνωση. Έχει ήδη αναπτύξει στρατηγικές, γνωρίζει τι σημαίνει να αποκωδικοποιεί μια λέξη και διαθέτει μεγαλύτερη μαθησιακή ωριμότητα.

Το βασικό ερώτημα λοιπόν δεν είναι «Πρέπει να ξεκινήσει ελληνική ανάγνωση πριν ή μετά το γερμανικό σχολείο;», αλλά «Τι μπορεί να διαχειριστεί το συγκεκριμένο παιδί αυτή την περίοδο και πώς μπορούμε να το βοηθήσουμε να προχωρήσει χωρίς να χάσει το ενδιαφέρον του;»

Για κάποια παιδιά αυτό σημαίνει παράλληλη εκμάθηση από την πρώτη δημοτικού. Για άλλα σημαίνει μια πιο χαλαρή γνωριμία με τα ελληνικά γράμματα και πιο συστηματική δουλειά λίγο αργότερα. Και οι δύο διαδρομές μπορούν να οδηγήσουν σε ένα παιδί που διαβάζει άνετα και στις δύο γλώσσες.