Το παιδί μου καταλαβαίνει ελληνικά αλλά δεν μιλά. Τι μπορώ να κάνω;

«Καταλαβαίνει τα πάντα στα ελληνικά. Απλώς δεν μιλάει.»

Πολλοί γονείς που μεγαλώνουν τα παιδιά τους στο εξωτερικό αναγνωρίζουν αμέσως αυτή την κατάσταση. Το παιδί καταλαβαίνει ελληνικά, παρακολουθεί συζητήσεις και ίσως όταν ήταν μικρότερο να χρησιμοποιούσε περισσότερες ελληνικές λέξεις, αλλά σταδιακά αρχίζει να απαντά κυρίως στα γερμανικά, στα αγγλικά ή στη γλώσσα που χρησιμοποιεί περισσότερο έξω από το σπίτι. Αυτό μπορεί να προκαλέσει ανησυχία, όμως η κατανόηση και η ομιλία δεν είναι η ίδια δεξιότητα. Ένα παιδί μπορεί πραγματικά να καταλαβαίνει πολύ καλά ελληνικά και παρ’ όλα αυτά να δυσκολεύεται περισσότερο να τα χρησιμοποιήσει ενεργά.

Γιατί καταλαβαίνει αλλά δεν μιλάει;

Για να καταλάβει μια πρόταση, το παιδί χρειάζεται κυρίως να αναγνωρίσει τις λέξεις και το νόημα. Για να απαντήσει, όμως, πρέπει να βρει το κατάλληλο λεξιλόγιο, να το ανακαλέσει γρήγορα, να σχηματίσει μια πρόταση και να χρησιμοποιήσει γραμματικές δομές που ίσως δεν εξασκεί συχνά. Αν μια άλλη γλώσσα είναι πιο δυνατή και πιο εύκολη, είναι φυσικό να την επιλέγει γιατί χρειάζεται λιγότερη προσπάθεια.

Αυτό είναι ιδιαίτερα συχνό όταν τα ελληνικά ακούγονται κυρίως στο σπίτι. Το παιδί μπορεί να δέχεται πολλά ελληνικά ερεθίσματα, αλλά να έχει λίγες ευκαιρίες να χρησιμοποιήσει τη γλώσσα το ίδιο. Το να ακούει ελληνικά είναι πολύ σημαντικό, αλλά και η ενεργή χρήση χρειάζεται εξάσκηση. Στόχος δεν είναι να πιέζουμε το παιδί να απαντά στα ελληνικά κάθε φορά, αλλά να δημιουργούμε περισσότερες φυσικές ευκαιρίες για να τα χρησιμοποιήσει.

Πώς μπορούν οι γονείς να ενθαρρύνουν περισσότερα ελληνικά;

Η συνεχής φράση «πες το στα ελληνικά» δεν είναι συνήθως η πιο αποτελεσματική λύση. Συχνά βοηθά περισσότερο να δώσουμε στο παιδί τη λέξη που του λείπει και να συνεχίσουμε τη συζήτηση φυσικά. Αν ξεκινήσει μια πρόταση στα ελληνικά και χρησιμοποιήσει μια γερμανική λέξη, μπορούμε απλώς να επαναλάβουμε την ιδέα με την ελληνική λέξη χωρίς να διακόψουμε τη ροή. Έτσι ακούει το σωστό μοντέλο χωρίς να νιώθει ότι κάθε πρόταση εξετάζεται.

Βοηθούν επίσης οι πιο συγκεκριμένες ερωτήσεις. Το «τι έκανες σήμερα στο σχολείο;» απαιτεί από το παιδί να οργανώσει μια ολόκληρη αφήγηση. Αντίθετα, ερωτήσεις όπως «με ποιον έπαιξες;», «τι έφαγες;» ή «παίξατε μέσα ή έξω;» μειώνουν τη γλωσσική δυσκολία και συχνά οδηγούν πιο εύκολα σε μεγαλύτερες απαντήσεις.

Δώστε στα ελληνικά πραγματικό λόγο ύπαρξης

Τα παιδιά χρησιμοποιούν πιο εύκολα μια γλώσσα όταν πραγματικά τη χρειάζονται. Αν όλοι γύρω τους καταλαβαίνουν γερμανικά ή αγγλικά, δεν υπάρχει πάντα λόγος να επιλέξουν τη δυσκολότερη γλώσσα. Τα ελληνικά γίνονται πιο ενεργά όταν συνδέονται με πραγματικές ανάγκες και εμπειρίες: μια συζήτηση με τους παππούδες, ένα φωνητικό μήνυμα σε ξάδελφο, παιχνίδι με άλλο ελληνόφωνο παιδί, ένα βιβλίο, μια δραστηριότητα ή χρόνος στην Ελλάδα.

Αυτές οι καθημερινές καταστάσεις μπορούν να είναι πολύ πιο αποτελεσματικές από τη συνεχή διόρθωση λεξιλογίου και γραμματικής. Συχνά ένα παιδί αρχίζει να μιλά περισσότερο όταν τα ελληνικά συνδέονται με ανθρώπους, φιλίες και δραστηριότητες και όχι μόνο με την απαίτηση να τα μιλά «σωστά».

Τι γίνεται με τα λάθη και την ανάμειξη γλωσσών;

Η ανάμειξη γλωσσών είναι συνηθισμένη στη δίγλωσση επικοινωνία. Ένα παιδί μπορεί να ξεκινήσει μια πρόταση στα ελληνικά και να χρησιμοποιήσει μια γερμανική λέξη επειδή αυτή του έρχεται πιο γρήγορα στο μυαλό. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπερδεύεται. Συνήθως χρησιμοποιεί όλα τα γλωσσικά εργαλεία που έχει διαθέσιμα για να επικοινωνήσει.

Οι διορθώσεις έχουν τη θέση τους, αλλά δεν χρειάζεται να διακόπτουν κάθε συζήτηση. Αν κάθε προσπάθεια να μιλήσει ελληνικά ακολουθείται αμέσως από πολλές διορθώσεις, κάποια παιδιά μπορεί να αρχίσουν να διστάζουν περισσότερο. Συχνά είναι καλύτερο να δίνουμε φυσικά το σωστό μοντέλο και να αφήνουμε την επικοινωνία να συνεχίζεται.

Μπορούν να βοηθήσουν τα μαθήματα ελληνικών;

Μπορούν, ειδικά όταν το παιδί καταλαβαίνει πολύ περισσότερα από όσα λέει. Σε αυτή την περίπτωση, ο στόχος δεν είναι απαραίτητα να ξεκινήσει από τις πιο βασικές φράσεις, αλλά να ενεργοποιήσει λέξεις και δομές που ήδη αναγνωρίζει. Ο διάλογος, η αφήγηση, τα παιχνίδια ρόλων, η περιγραφή και η αλληλεπίδραση με άλλα παιδιά μπορούν να είναι ιδιαίτερα χρήσιμα.

Γι’ αυτό και δύο παιδιά που φαίνεται να έχουν το ίδιο πρόβλημα μπορεί να χρειάζονται εντελώς διαφορετική προσέγγιση. Το ένα μπορεί να καταλαβαίνει σχεδόν τα πάντα και να χρειάζεται κυρίως εξάσκηση στην ομιλία, ενώ το άλλο μπορεί να χρειάζεται και σημαντική ενίσχυση λεξιλογίου. Το σημείο εκκίνησης πρέπει να είναι το πραγματικό γλωσσικό προφίλ του παιδιού.

Τι μπορείτε να ξεκινήσετε από σήμερα;

Συνεχίστε να μιλάτε ελληνικά, ακόμη κι αν το παιδί απαντά σε άλλη γλώσσα. Βοηθήστε το με τις λέξεις που του λείπουν αντί να περιμένετε πάντα να βρει μόνο του την τέλεια πρόταση και δημιουργήστε περισσότερες καταστάσεις στις οποίες τα ελληνικά έχουν πραγματικό νόημα.

Η μετάβαση από το «καταλαβαίνω» στο «μπορώ να μιλήσω άνετα» γίνεται συνήθως σταδιακά. Μικρές αλλαγές έχουν σημασία: μια μεγαλύτερη απάντηση, μια λέξη που έρχεται πιο γρήγορα ή μια μικρή ιστορία που παλιότερα θα λεγόταν μόνο στην άλλη γλώσσα. Με τον χρόνο, τα ελληνικά μπορούν να γίνουν όχι μόνο μια γλώσσα που το παιδί καταλαβαίνει, αλλά και μια γλώσσα που νιώθει ότι μπορεί να χρησιμοποιήσει.