Ελληνικά ως δεύτερη ή ξένη γλώσσα; Ποια είναι η διαφορά και ποιο μάθημα ταιριάζει σε κάθε παιδί;

Τα ελληνικά ως δεύτερη ή ξένη γλώσσα: Ποια είναι η διαφορά;

Οι όροι «δεύτερη γλώσσα» και «ξένη γλώσσα» χρησιμοποιούνται συχνά σαν να σημαίνουν το ίδιο, όμως η βασική διαφορά έχει να κάνει με το περιβάλλον στο οποίο ο μαθητής ακούει και χρησιμοποιεί τη γλώσσα. Αυτό έχει σημασία, γιατί ένα παιδί που ακούει ελληνικά κάθε μέρα δεν έχει τις ίδιες ανάγκες με ένα παιδί που έρχεται σε επαφή με τα ελληνικά μόνο μέσα στο μάθημα, ακόμη κι αν θεωρητικά βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο.

Πότε τα ελληνικά είναι δεύτερη γλώσσα;

Μιλάμε συνήθως για ελληνικά ως δεύτερη γλώσσα όταν ο μαθητής ζει σε ένα περιβάλλον όπου τα ελληνικά χρησιμοποιούνται καθημερινά. Ένα παιδί που μετακομίζει στην Ελλάδα και ξεκινά ελληνικό σχολείο είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ακόμη κι αν στην αρχή γνωρίζει ελάχιστα ελληνικά, ακούει και χρειάζεται τη γλώσσα στο σχολείο, στις δραστηριότητες, στην παιδική χαρά, στα καταστήματα και με τους φίλους του. Το μάθημα είναι λοιπόν μόνο ένα μέρος της επαφής του με τη γλώσσα και όσα μαθαίνει μπορεί συχνά να τα χρησιμοποιήσει αμέσως στην καθημερινότητά του.

Οι ανάγκες του συνδέονται κυρίως με την καθημερινή επικοινωνία: να καταλαβαίνει τι συμβαίνει γύρω του, να συμμετέχει στη σχολική ζωή, να επικοινωνεί με τους άλλους και σταδιακά να γίνεται πιο ανεξάρτητο στη χρήση της γλώσσας.

Πότε τα ελληνικά είναι ξένη γλώσσα;

Τα ελληνικά θεωρούνται συνήθως ξένη γλώσσα όταν ο μαθητής ζει σε ένα περιβάλλον όπου δεν χρησιμοποιούνται τακτικά έξω από το μάθημα. Ένα παιδί που ζει στη Γερμανία, για παράδειγμα, μπορεί να έχει μόνο μία ή δύο ώρες επαφής με τα ελληνικά την εβδομάδα. Το ίδιο ισχύει και για έναν ενήλικα που μαθαίνει ελληνικά για ταξίδια, οικογενειακούς λόγους ή προσωπικό ενδιαφέρον.

Σε αυτή την περίπτωση, το μάθημα χρειάζεται να προσφέρει πολύ μεγαλύτερο μέρος της γλωσσικής έκθεσης που λείπει από την καθημερινότητα. Το λεξιλόγιο και η γραμματική είναι σημαντικά, αλλά ο μαθητής χρειάζεται επίσης ευκαιρίες να ακούσει ελληνικά, να απαντήσει, να κάνει λάθη, να διαβάσει, να μιλήσει και να χρησιμοποιήσει τη γλώσσα σε ουσιαστικές επικοινωνιακές καταστάσεις.

Τι γίνεται με τα παιδιά ελληνικής καταγωγής που μεγαλώνουν στο εξωτερικό;

Εδώ τα πράγματα γίνονται πιο σύνθετα. Ένα παιδί μπορεί να ζει στη Γερμανία αλλά να ακούει ελληνικά από τη γέννησή του, να μιλά με τους παππούδες και να περνά τα καλοκαίρια του στην Ελλάδα. Ένα άλλο παιδί μπορεί επίσης να έχει Έλληνα γονέα, αλλά στην καθημερινότητά του να χρησιμοποιεί σχεδόν αποκλειστικά γερμανικά.

Γι’ αυτό η οικογενειακή καταγωγή από μόνη της δεν αρκεί για να αποφασίσουμε τι είδους μάθημα χρειάζεται ένα παιδί. Πιο σημαντικό είναι πόσα ελληνικά ακούει και χρησιμοποιεί, πόσο καλά τα καταλαβαίνει, αν μπορεί να μιλήσει με άνεση και αν έχει μάθει να διαβάζει και να γράφει.

Δύο παιδιά μπορεί να χαρακτηρίζονται και τα δύο ως Α1, αλλά να ξεκινούν από εντελώς διαφορετικό σημείο. Το ένα μπορεί να καταλαβαίνει πολλά ελληνικά αλλά να μην έχει μάθει ακόμη να διαβάζει, ενώ το άλλο να ξεκινά τη γλώσσα από την αρχή. Τυπικά μπορεί να βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο, αλλά δεν χρειάζεται να διδαχθούν με τον ίδιο τρόπο.

Μάθημα μόνο στα ελληνικά ή με υποστήριξη στα γερμανικά;

Κάποια παιδιά μπορούν να παρακολουθήσουν ένα μάθημα σχεδόν εξ ολοκλήρου στα ελληνικά. Καταλαβαίνουν βασικές οδηγίες, συμμετέχουν σε απλές συζητήσεις και έχουν αρκετές γλωσσικές βάσεις ώστε να κατανοούν το νόημα μέσα από τα συμφραζόμενα. Για αυτά τα παιδιά, η χρήση κυρίως των ελληνικών προσφέρει πολύτιμη επιπλέον έκθεση στη γλώσσα και τα βοηθά να εξοικειωθούν περισσότερο με τη σκέψη και την επικοινωνία στα ελληνικά.

Άλλα παιδιά ξεκινούν με πολύ περιορισμένη γνώση ελληνικών. Αν από το πρώτο μάθημα όλες οι οδηγίες και οι εξηγήσεις δίνονται αποκλειστικά στα ελληνικά, μπορεί να ξοδεύουν όλη τους την ενέργεια απλώς προσπαθώντας να καταλάβουν τι συμβαίνει. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα γερμανικά μπορούν να χρησιμοποιούνται υποστηρικτικά, για να εξηγηθεί μια νέα έννοια, να διευκρινιστεί μια δραστηριότητα ή να λυθεί γρήγορα μια απορία.

Η υποστήριξη στα γερμανικά δεν σημαίνει ότι το μάθημα γίνεται κυρίως στα γερμανικά. Στόχος είναι να χρησιμοποιείται η γλώσσα που ήδη γνωρίζει το παιδί ως γέφυρα και αυτή η υποστήριξη να μειώνεται σταδιακά όσο αναπτύσσονται τα ελληνικά του.

Πώς επιλέγουμε τη σωστή προσέγγιση;

Το πιο χρήσιμο σημείο εκκίνησης είναι η πραγματική σχέση του μαθητή με τα ελληνικά. Πόσο καλά καταλαβαίνει; Πόσο συχνά χρησιμοποιεί τη γλώσσα; Μπορεί να ακολουθήσει οδηγίες, να εκφράσει βασικές ιδέες, να διαβάσει ή να γράψει; Ποια είναι η ηλικία του και ποιος είναι ο στόχος του;

Αυτές οι ερωτήσεις μας λένε πολύ περισσότερα από μια ετικέτα όπως «αρχάριος», «Α1» ή «ελληνικής καταγωγής». Δύο παιδιά της ίδιας ηλικίας μπορεί να χρειάζονται διαφορετικό πρόγραμμα και να είναι σωστές και οι δύο επιλογές.

Στόχος δεν είναι να χωρέσουμε κάθε μαθητή σε μια σταθερή κατηγορία, αλλά να ξεκινήσουμε από όσα ήδη μπορεί να κάνει και να του δώσουμε την υποστήριξη που χρειάζεται για να προχωρήσει.